نار در آن فرود مىآيد ، و چنان به نظر مىآيد كه اژدهايى آتشين از آسمان به زمين مىآيد . و چون به زمين رسيد آن مادّه را كه منبع آن است بالكلّيّه مىسوزاند با هر چه نزديك آن باشد . و فرود آمدن نار در آن دخان مثل آن است كه چراغى را خاموش نموده در زير چراغ ديگر كه افروخته باشد بدارند ، به نحوى كه دود آن چراغ خاموش شده به چراغ افروخته برسد و شعله از آن در همان دود فرود مىآيد تا آنكه به فتيله خاموش شده مىگيرد » . « 1 » فصل چهارم در بيان اسباب رياح بدان كه سبب اكثرى در حدوث رياح دخان است . و به دو وجه سبب رياح مىشود : يكى كه اكثرى است ، آن است كه چون ادخنهء كثيره متصاعد مىگردد و سردى به آن مىرسد و آن را ثقيل مىگرداند ، يا آنكه حركت هوايى كه در فوق واقع است مانع صعود آن مىشود ، و بالجمله به سببى از اين قبيل ، اين اسباب برمىگردد و سبب حدوث رياح مىشود . و ديگر ، كه اقلّى است ، آن است كه از ادخنه متولّد مىگردد پيش از آنكه به حيّز بارد برسد يا آنكه حركت هواى فوق آن را از صعود باز دارد ، بلكه خود منصرف به جهتى مىشود [ انصرافى ] به جهت آنكه منفذش منفرج است يا آنكه ريحى ديگر آن را ملاقات نموده به جهتى حركت مىدهد . و امّا حدوثش از غير دخان آن است كه گاهى كه بخار متصاعد مىشود چون به كرهء زمهريريّه مىرسد و كسب برودت از آنجا مىنمايد به سوى زمين برمىگردد و باعث حدوث رياح مىشود ؛ و گاهى هوا بنفسها به حركت مىآيد به جهت تخلخل يا تكاثفى كه در جهتى از جهات به واسطهء حرارتى يا برودتى حادث مىگردد و هواى آن ناحيه منبسط يا منقبض مىشود و سبب حركت هوا مىگردد ، [ 323 ] ؛ و گاهى مىشود كه هم تكاثف هوا در ناحيه و هم تخلخل آن در ناحيهء مقابل آن سبب حدوث رياح مىگردد . چنان كه در ربع معموره از ارض ، در شتا بيشتر باد جنوب مىوزد و در صيف باد شمال . و شيخ در شفا گفته است كه : « سبب حقيقى رياح دخان است . و دليل بر آنكه بخار

--> ( 1 ) . فخر الدين رازى ، المباحث المشرقية ، ج 2 ، ص 190 - شرح الهداية ، ص 175 .